انواع چاپ

انواع چاپ

شیوه‌های چاپ در دنیا از نخست تا به حال از چند طریق اصلی بیرون نیست. در برخی منابع شیوه‌های چاپ را به 3 بخش اصلی بخش می کنند.

چاپ برجسته چاپ مسطح چاپ گرد

البته شیوه‌های دیگری نیز کاربرد می شود که به آنها نیز می پردازیم .

- چاپ اوزالید Diazotype :

برای ارائه مثال قبل از چاپ به صاحب کار

- چاپ باسمه‌ای Block printing :

کشیدن عکس ها یا چاپ یک طرح روی کاغذ یا مواد دیگر با قالبهای چوبی یا فلزی.

- چاپ سری Typography:

بوسیله حروف سری و متحرک سپریدن می شود.

- چاپ سنگی Lithography :

روشی که بر پای بست، دفع متقابل آب و چربی اختراع شده است و در آن برای چاپ از سنگ کاربرد می شود.

- چاپ فلزی Metallography :

اگر در طریق چاپ سنگی به جای سنگ از فلز بهره‌گیری کنیم.

- چاپ زیروگرافی Xerography :

این روش چاپ را چاپ فوری اسم نهاده اند.

- چاپ عکس Gacsimile :

بازسازی دقیق یک اثر خطی یا چاپی

- چاپ استنسیلی :

چاپ از خلال پرده ای نازک و خلل پذیر.

چاپ افست

چاپ افست احد از پر رونق ترین و فراوانترین چاپ هاست. احتمالاً یکی از انگیزه ها آن چاپ روی کاغذ با کیفیت بسیارعالی و در تیراژهای نسبتا زیر است. البته در چاپ اسکرین تیراژهای پایین تر از چاپ افست، معمول و متداولتر است و حتی از نظر صرفه اقتصادی مناسبتر، اما اگر جنبه کیفیت چاپ را نیز در عقیده داشته باشیم. چاپ افست مناسبترین است. گاهی چاپ افست را به دلیل عدم برجستگی یا فرورفتگی در رابط (زینک) چاپ مسطح نیز نامیده می شود.

مراحل چاپ افست

1- طراحی طرح مورد نظر (در این جا فرض را بر این می گیریم که کار چهار رنگ می خواهد چاپ شود)وقتی می گوییم چاپ چهار رنگ منظور این نیست که فقط در طرح چهار رنگ وجود دارد .بلکه رنگهای موجود در طرح ترکیبی از همان چهار رنگ اصلی ( Cyan , Magenta , Yellow , blacK ) هستند . پس می توانید شمار رنگهای ترکیبی زیادی در طرح داشته باشید همانند صورتی، بنفش ، قهوه ای ،و... بعد از برگزیدن گزینه CMYK برای فایل ایجاد شده میتوان از پالت Channels تعداد کانالهای رنگ را مشاهده کرد .

همین جا یه نکته ای رو که خودم تجربه کردم بهتون بگم برگزیدن رنگ درچاپ خوب طرح خیلی مهمه کوشش کنید از رنگهای کدر برای زمینه کاری که توش ریزه کاری دارید مانند متن کاربرد نکنید . اگر مجبور به برگزیدن یه همچین رنگی بودید از فونتهای خواناتر کاربرد کنید .

2- برای چاپ پیشه طراحی شده باید فرم چاپی برپایی نماییم .یعنی یک طرح به تنهای چاپ نمیشه بلکه همراه طرحهای دیگه در یک فرم چیده شده و برای چاپ حاضر می شه .در اینجا گونه شغل هم خیلی مهمه برای چاپ یه ست اداری سربرگ، فاکتور ،کاغذ یاداشت ،پاکت نامه و...در یک فرم چیده میشوند چرا که باید بر روی کاغذ چاپ شوند .اما فرم مربوط به کارت ویزیت ، بروشور ،فولدرو... بر روی کاغذ مقوا گلاسه چاپ میشوند .وبرای جعبه گونه ها عمدتا از مقوای پشت طوسی بهره‌گیری می شود که ضخامت بیشتری دارد .

3- ابعاد فرم های چاپی متفاوت هست وبه تعدادو ابعاد کارهای طراحی شده شما بستگی مثلا:

35*50 - 25*35 -44*60 - 50*70 ابعاد های متداول فرم های چاپی هستند.نکته :گاهی وقتا یک کار خودش یه فرم میشه مانند پوستر یا جلد کتاب ومجله.

4- یک فایل با ابعاد های گفته شده در بالا ایجادمی کنیم .کارهای طراحی شده راکه با فرمت TIF ذخیره کردیم به تو آن منتقل می کنیم(فرمت TIF از کیفیت بیشتری برخورداراست لغایت JPG ) کارها را کنار هم می چینیم دراین هنگام باید دقت داشته باشید برای خط برش بین کارها فاصله بگذارید . (تقریبا 3 میلی متر) از سرنوشت بالای پیشه نیز 1.5 تا 2 سانتی متر فاصله بگذارید که در اصطلاح به آن لب پنچه گفته می شود . کوشش کنید فرم را با کار پر کنید وجای خالی روی آن باقی نگذارید (برای استفاده بهینه از خرج اتمام شده .) نکته : نرم انگیزه ها Freehand امکانات ویژهای برای چیدن فرم دارد. فرم چاپی را با فرمت TIF ذخیره کرده و این فایل را روی CD کپی کنید .

حالا باید از روی فرم چاپی فیلم تعبيه کنید . به مکانهای که این خدمات را عرضه می کنند لیتوگرافی گفته می شود .در لیتوگرافی از روی فرم شما توسط دستگاه Image setter فیلم جاسازی می شود برای هر کانال رنگ یک فیلم برای یک فرم چهار رنگ چهار شماره فیلم به ابعاد فرم چاپی تعبيه می شود .در فتوشاپ از راه پالت channela می توانید تعداد کانالهای رنگ را ببینید.

نکته : قیمت جاسازی فیلم سانتی محاسبه می شود .

5- زینک به چاپخانه منتقل میشود و بدست ماشین چی (شخصی که با دستگاهای چاپ کارمیکند)زینک را به ماشین چاپ می بندد.ماشینهای چاپ چهار رنگ داری چهار اندوختگاه رنگ هستند که هر زینک از یک رنگ تغزیه میکند . در دستگاه چاپ علاوه بر زینک ها کاغذ های سفید نیز قرار دارند . ماشین برای چاپ فرم، چهار بار رنگ را روی آن منتقل می کند الی پیشه چهار رنگ چاپ شود .این کاغذها به تعداد مورد عقیده شما چاپ میشوند عمدتا 1000برگ به بالا چون چاپخانه ها برای هر نوبت چاپ پول 5000 برگ را در یافت می کنند. اگر فرم چاپ شده کاغذی باشد به مرحله برش فرستاده می شود.

اگر پیشه مقوای گلاسه با شد یک الی دومرحله دیگر را باید طی کند.

اگر در فرم طرحی با کادر ویژه داشته باشیم مثلا کادر منحنی یا شکسته برای جعبه یا هر چیز سایر .در این مرحله یک برگ از فرم چاپ شده را به قالب گیری برده واز روی آن قالب تعبيه می کنند .

نکته : قالبها یک تخته نئوپان به ابعاد فرم چاپی هستند که در محل خطوط ویژه موجود در فرم تیغهای عمودی بر روی تخته نصب شده است .

بقیه فرمهای برای روکش زدن حاضر می شوند .اگر دقت کرده با شید روی جلد کتابها یا سطح کارتهای ویزیت روکشی درخشان هستی دارد .این عمل نیز بدست دستگاهای مخصوص در چاپخانه انجام می شود .(به این مرحله روکش زنی گفته می شود)

بعد از ساخت قالب فرمهای چاپی که حال که روکش زده شده وسرد شده اند روی قالب پیمان داده شده و با فشاری تعین شده پرس می شوند الی خطوط ویژه برش زده شوند وطرحها از فرم چاپی جدا شوند.به دستگاهی که این عمل را انجام می دهد دستگاه لتر پرس گویند.

اگر فرم چاپی شما داری خطوط ویژه نباشند مثلا یه فرم کارت ویزیت مستطیل شکل نیازی به قالب گیری ندارند ودر چاپخانه بدست دستگاهی به نام گیوتین برش داده می شوند .

نکته: وقتی می گویند از گوشه ها-کناره ها کادر طرح کمی به تو کادر فاصله بگذارید برای آن است که در اغلب چاپخانه ها عمل گیوتین زدن را کمی بی دقت اتمام می دهند بنابراین ممکن است کنار های طرح زده شود.

چاپ هلیوگراور

هلیوگرام یا همان روتوگراور، سیستم چاپ گود است با کیفیتی بسیار نزدیک به چاپ افست. هرچند مراحل آماده سازی این گونه چاپ زیاد گرانتر از گونه ها دیگر، چاپ چون افست و فلکسو می باشد. اما برای چاپ ایده آل به شکل رول بر روی BOPP و موادی از این قبیل، بهترین گزینش محسوب می شود. بخصوص اینکه مصرف لفاف هایی از این نوع برای کارخانه ها تولیدی همیشگی و با تیراژ بالا باشد. علت آن هم این است که با سیلندر جاسازی شده، می توان در تیراژ میلیونی چاپ کرد در حالی که در روش افست برای تیراژهای بالا بایستس زینک های مجدد تعبيه کرد.

چاپ فلکسو

این چاپ به دلیل به کارگیری کلیشه های فتو پلیمر یا لاستیکی که قابل نرمش هستند به اسم فلکسو نامیده میشود. سرعت بالا و چاپ به شکل رول بر روی مواد متنوع همچون نایلون، متالایز در تیراژهای بالا همراه با هزینه های کم از ویژگیهای این نوع چاپ محسوب می شود. چاپ فلکسو در واقع نوعی چاپ برجسته است که در آن کلیشه لاستیکی آشکارا با جنس یا لفاف مورد عقیده در تماس می باشد.

چاپ سیلک اسکرین

چاپ سیلک اسکرین از پرکاربردترین چاپها محسوب می شود. درواقع کمتر جنسی را میتوان یافت که امکان اتمام این شیوه چاپ، به شکل دستی و ماشینی فراهم است. تنوع در گونه مرکب قابل کاربرد در این چاپ، امکان چاپ روی مواد گوناگون را فراهم ساخته است. روش ساده این تکنیک باعث می شود که روی سطوح صاف، گرد، بی نظم و ... امکان چاپ فراهم شود. در واقع می توان گفت که تمامی اشیایی که در گوشه ها-کناره ها خود می بینید چه از نظر نوع جنس و چه از نظر شکل ظاهر، تحت پوشش چاپ سیلک قرار می گیرند. اما در برخی موارد شدنی است این چاپ گزینش مناسبی نباشد.

مراحل چاپ سیلک به چهره زیر می باشد :

طراحی طرح ، با توجه به اصول گفته شده .

از روی طرح پرینت سیاه وسفید در ابعاد لازم برای چاپ گرفته می شود مثلا برای چاپ روی نایلون کادر میان نایلون رادر عقیده گرفته وطرح را با آن ابعاد پرینت می گیریم .

کاغذ پرینت شده را به روغن پارافین آغشته کرده لغایت کاملا شفاف شود .

روی توری دستگاه سیلک داروی ویژه پیشه سیلک را زده وصبر می کنیم تاخشک شود .

طرح روغن زده شده را به توری پرس می نماییم .

میز روشنایی را صریح کرده تا به طرح روشنایی تابانده شده وطرح بروی توری منعکس شود مدتی صبر می نماییم این زمان به گونه داروی مصرفی سیلک پیوستگی دارد .

بعد از انعکاس طرح بر روی توری آن را با آب شستشو دیتا ومی گذاریم خشک شود . مراحل سپریدن شده را به اصطلاح تعبيه شابلون یا کلیشه می گویند .

شابلون رابه دستگاه سیلک بسته کار را(کاغذ ،نایلون و...)درزیر دستگاه بدقت قرارمیدهیم .

رنگ را روی توری ریخته وبا کاردک مخصوص آن را بر روی توری می کشیم .

بعد از اتمام رنگ ریزی کار را از زیر دستگاه براشته پهن می نماییم لغایت خشک شود .برای شغل نایلون عمدتا از ریسمان جهت خشک کردن کاربرد می کنند .در بعضی موارد نیز از مواد خشک کن در رنگ برای سریعتر خشک شدن شغل کمک می گیرند.

برای هر شمار رنگ یک توری(شابلون ) تعبيه می شود.

از کلیشه ها یا همان شابلون ها می نا در نوبت های دیگر چاپ سیلک بهره‌گیری کرد .

از چاپ سیلک بیشتر برای چاپ روی گونه ها نایلون ، پلاستیک های بخش دار ،کرافت (ساکهای کاغذی ) ظروف یک بار مصرف ،تی شرت های تبلیغاتی و...استفاده می کنند. البته این عمل را می توان با دستگاه های که مخصوص این طور چاپ ها هستند نیز اتمام داد که به آن چاپ تامپو می گویند .این چاپ به مراتب کیفیت بهتری نسبت به چاپ سیلک دارد . با این دستگاه میتوان چاپ چهار رنگ را روی نایلون انجام داد .در این نوع چاپ رنگ به راحتی از پلاستیک جدا نمی شود اما اگر در چاپ سیلک از مواد نکوداشتن بهره‌گیری نکنند رنگ به راحتی از پلاستیک کنده می شود. کشور ترکیه چاپ زیاد زیبای بر روی پلاستیک انجام می دهد لغایت جای که من آگاهی دارم سوپر مارکتهای معتبر ،شرکتهای تولیدی بزرگ که به ساکهای تبلیغاتی (کرافت ) ونایلونهای دسته دار در تیراژ بالا نیاز دارند به خاطر کیفیت بالای شغل به ترکیه سفارش می دهند.

چاپ تامپو

این شیوه چاپ در گروه چاپ های گود قرار می گیرد. این مسئله به علت به کارگیری کلیشه گود در پروسه چاپ می باشد. از ویژگیهای این شیوه امکان چاپ، روی مواد مختلف و گوناگون هم از نظر جنس مواد و هم از عقیده شکل هندسی آنها می باشد بطوریکه با این طریق می نا بر روی سطح صاف، منحنی، گرد، محدب و حتی کره عمل چاپ را سپریدن داد. واسط چاپ در چاپ تامپو، لاستیکی از جنس سیلیکون است که به آن تامپون می گویند. این روش چاپ بسیار شبیه به مهرهای لاستیکی است با این تفاوت که در مهر حروف برجسته است اما در چاپ تامپو لاستیک سیلیکونی برجستگی ندارد و نقش را به شیوه ای دیگر به سطح قابل چاپ منتقل می کند.

چاپ افست روی فلز

آنچه که از چاپ افست به ذهن می آید، چاپ روی کاغذ و مقواست. اما با این سیستم چاپ که یگانه از با کیفیت ترین سیستم های چاپ محسوب می شود می نا روی جنس های گوناگون دیگری غیر از کاغذ و مقوا نیز چاپ کرد. از دسته این مواد می تاب از فلز نام برد یعنی آنچه که شما در قوطی های رب گوجه فرنگی، بدن ماهی، آب میوه های مختلف، بسته بندی رنگ های قوطی و میبینید معمولا به این روش چاپ شده است.

چاپ مخمل

همه ما پارچه های مخملی را، در گوشه و کناره دیده ایم و برخی نیز نوشته ها و نقوش مخمل پاش شده را همچون پرچم رومیزی از نظر گذراندهایم ولی کمتر به نوع چاپ آن توجه کرده ایم. چاپ مخمل یا فلوک به راستی فرآیند مخمل پاشی یا جیر سازی فرو بردن پودرهایی در طول و سطح مقطع متفاوت، در سطوح چسبکاری است. این نوع چاپ به طراحان و کمپانی های تبلیغاتی امکانات گوناگون و جالبی می دهد الی دست به کارهای بکر و خلاقانه بزنند.

چاپ پارچه

این گونه چاپ زیاد همانند به چاپ سیلک است. به راستی چاپ پارچه نوعی چاپ سیلک لست با این تفاوت که رنگهای مصرفی در این نوع چاپ، پایه آبی دارند به عبارت دیگر حلال آنها آب است ته پس از نشستن رنگ بر روی پارچه روی آن ثابت می شود بطوریکه با شستن از بین نمیرود. چاپ پارچه نیز مانند چاپ سیلک به دوروش دستی و ماشینی سپریدن می شود.

چاپ ترموگرافی

این گونه چاپ قاعدتا در رده چاپ غیر تماسی قرار میگرد. در پیشه نهایی این نوع چاپ، در بخشهایی از قبل تعیین شده برجستگی برپایی می گردد. این حالت برجستگی مانند به برجستگی ایجاد شده در چاپ با کلیشه های فلزی نر و برخی مواقع مذکر و ماده که در ماشین چاپ ملخی یا لترپرس بدست می آید نیست، بلکه محل های خواسته شده در یک طرف کار، برجسته است. حال آنکه در برجسته سازی به وسیله ماشین چاپ ملخی برجستگی برپایی شده در یک طرف ، مایه گود شدن طرف سایر می شود. به علت اینکه ماشین ترموگراف با شیون پاشیدن پودر برروی سطح، بدون هیچ وجه تماس، شغل می کند این طریق چاپ در رده چاپ های غیر تماسی قرار میگیرد.

چاپ لترپرس

چاپ ملخی که نوعی ماشین لترپرس است از باستانی ترین ماشین های چاپ محسوب می شود. در واقع استعمال حروف سربی که گوتنبرگ مخترع آن بود در این روش چاپ بکار گرفته می شود. هرچند نسل ماشین های ملخی رو به انقراص است ولی هنوز کارهایی با استفاده از ماشین های ملخی اتمام می شود. از دسته کارهای مختصر تیراژ همچون کارت ویزیت، سربرگ، اعلامیه و .. با بکارگیری ماشین چاپ ملخی و به کارگیری حروف سربی، کلیشه های فلزی و قالب های برش انجام می شود.

چاپ داغی

آنچه که طلاکوب می نامند در واقع نوعی چاپ داغی است که به طریق لترپرس سپریدن می شود. طلاکوب امروزه به رنگ های گوناگون از جمله طلایی، نقرهای، آبی، قرمز و... در بازار موجود است. برخی مواقع به وسیله این سیستم ضرب خالی زده می شود که تنها در جنس باره عقیده فرورفتگی یا برجستگی برپایی می شود.

چاپ ایچینگ

چاپ ایچینگ در واقع برپایی خوردگی در فلز با به کارگیری اسید می باشد با استفاده از این طریق چاپ می نا طرح، نقش و نوشته های خویش را به راحتی به روی فلز ثبت کرد به گونه ای که از بین رفتنی نباشد. در مواردی چون شیر آلات حمام، ثبت یک آرم روی بخش شیر آلات به نوع ای که در پرتو کاربرد و تماس با نوشته و آرم، هیچکدام پاک نشوند بسیار ضروریست.

چاپ پوشش UV، ورنی چاپ

(Ultra Violet) به راستی طیفی از امواج الکترومغناطیس ایت که انرژی بالایی داشته و همان چیزی است که در روشنایی خورشید نیز وجود دارد. از این اشعه برای خشک کردن رنگ های چاپ و پوشش های مختلف استفاده می کنند. آنچه که به اسم پوشش UV معروف است.، به راستی سیستم خشک کن پوششی است که تنها با اشعه UV خشک می شود. مرکب و پوشش هایی که با سیستم UV خشک می شوند بدون بو هستند و بعد از خشک شدن روی هم نمی چسبد. ورنی چاپ نیز شبیه به چاپ رنگ در افست است با این تفاوت مه به جای رنگ، ورنی در ماشین چاپ ریخته و شغل را یکبار دیگز از ماشین چاپ عبور می دهند. با تهیه زینک جداگانه می طاقت در نقاط خاصی وی پیشه چاپی ورنی زد.

چاپ ملخی

چاپ ملخی که می تاب گفت جزء چاپ های سنتی به حساب می آیند فقط می تواند یک رنگ را بر روی کاغذ یا مقوا چاپ کند. پیشتر ها برای چاپ روی جعبه های شیرینی از این طریق بهره‌گیری می کردند (یادتون هست!در ب جعبه سفید بود واسم،آدرس قنادی روی اون با یک رنگ مشکی یا آبی یا قرمز تألیف شده بود ) دستگاه چاپی ملخی مانند ماشین تحریر های قدیمی عمل

می کنند .حروف سربی روی پایه های قرار دارد ،حروف به جوهر آغشته شده و برروی کاغذ می خورند.

اگر بخواهند طرحی را چاپ ملخی بزنند باید از طرح کلیشه سربی بسازند .دستگاه چاپ ملخی مدرن نیست وکیفیت پاینی نسبت به چاپ افست دارد .این دستگاه در حین کار صدای زیاد جالبی دارد.

تاریخچه چاپ در جهان

اختراع فن چاپ درحقيقت به سده ها پيش از گوتنبرگ، كه نامش به عنوان مخترع چاپ در تاريخ به ثبت رسيده است، برمي گردد و آسوريان چند هزار سنه قبل از ميلاد بر آ‍‍ژیانه هايی از گل‌رس مهر مي‌زدند. استعمال حروف قابل انتقال نيز ميان سال‌ها ي 1051 و 1058 در چين نخست شد. مخترع اين حروف فردی به نام پي‌شنگ بود و حروف هم از گل‌رس ساخته مي‌شد. حروف دستي و حروف قلعي كه پس از آنها به كارآمد، هيچ يك رواجي نيافت، بر عكس حروف چوبی متداول شد. لغایت اين‌كه در سنه 1440، گوتنبرگ ظاهرا بدون آگاهی از كار چينيی ها، حروف قابل انتقال را اختراع كرد و برای هر يك از حروف الفبا يك حرف جداگانه به كار برد. حروف متحرك را چينی‌ها نوآوری كردند، اما گوتنبرگ كه حرفه اش زرگری بود، آلياژ مناسب برای ريخته گری حروف را از سرب و آنتی موآن به دست آورد و سپس نسبت هر يك از اين دو فلز را به گونه ای گزینش كرد كه حروف بيش از بی گمان دشوار و نرم نباشند. سرانجام برای مركب چاپ هم ساختاره مناسبی پیدا کرد و چکیده با رفع موانع و حل مشكلات عمل چاپ را ميسر و اجرايی كرد.

تقريبا 20 سال بعد از نخستين سعی ها ی گوتنبرگ در امر چاپ ،اين صنعت با به کارگیری سطوح برجسته در ونيز، فلورانس، پاريس و ليون در حدی ناچیز و اندک رواج يافت. ولی دستگاه چاپ گوتنبرگ، به دلیل هزينه ها ی بسيار زياد تنها براي ثروتمندان قابل دسترسی بود و به همين دليل تا مدت ها ی طولاني استقبال چندانی متعلق به نشد. 300 سنه بعد از آفریدن دستگاه چاپ گوتنبرگ، نمايشنامه نويسي آلماني به نام آلوئيس زنه فلدر، چاپ سنگی يا ليتو گرافی را درسال 1796 ميلادی اختراع كرد. هر سنگی كه متن يا تصوير با اين روش روي آن نقش می اریکه ، برای چاپ حدود 750 نسخه عملكرد دلخواه داشت و پس از آن نقش روي سنگ قابل چاپ نبود .اگر چه در ارتباط با شروع چاپ سنگي در ايران روايات متعددي وجود دارد، به نظر مي رسد چاپ سنگي را براي نخستين بار ميرزا صالح شيرازي در تبريز گذرگاه اندازي كرد. ميرزا درستکار كه از سوي دولت ايران براي فراگيري هنرهاي جديد به اروپا رفته بود، در مراجعت يك دستگاه چاپ سنگي با خود به تبريز آورد كه آن را در سال 1250 قمري گذرگاه انداخت.

چاپخانه سنگي طی مدت كوتاهی در تهران و بعد اسپهان و سپس ساير شهرهاي ايران تاسيس شد و بيش از 50 سنه فقط روش چاپ در ايران بود و لغایت اواخر دوره قاجار، هر چه در ايران چاپ مي شد، به طریق چاپ سنگي بود. البته هشت سال پیش از ورود چاپ سنگي به ايران چاپ سربي نيز تاسیس شده بود، ولی به علت هزينه و دردسر زياد آن ، پس از ورود چاپ سنگي ، كنار گذاشته شد و بعدها در اواخر دوره قاجاریان مجدد حروف سربی و استفاده از آن رايج گرديد.

طريقه چاپ سربی طریق نسبتا ساده ای بود. كاغذ روی صفحه ای متشكل از حروف برجسته سربی و آغشته به مركب فشرده

مي شد و بر پرتو فشار، حروف بر صفحه كاغذ نقش می بست. حروفچينی روزنامه نيز آغاز به صورت دستی اتمام می گرفت، ولی بعدها اين كار با دستگاه ها يی كه معمول ترين آنها «لاينو تايپ» بود، چهره پذيرفت. دستگاه حروفچينی خودكاری لاينوتايپ در سال 1886 ميلادي ساخته شد. و بدين ترتيب سرعت چاپ به تدريج فزونی يافت. پيشرفت تکنولوژی كم كم مایه شد دستگاه حروفچينی سربی از بعید بیرون شود و جای خود را به دستگاه الكترونيكی بدهد.

عده‌ای‌ نخست چاپ‌ در ایران‌ را عصر ایلخانیان‌ می‌دانند؛ برخی‌ احتمال‌ داده‌اند که‌ یهودیان‌ فارسی‌‌ زبان‌ پیش‌ از دیگر گروه‌های‌ فارسی‌زبان‌ به‌ اهمیت‌ چاپ‌ کتاب‌ پی‌برده‌‌اند.

در سال 1639سه‌ کتاب‌ به‌ زبان‌ و خط‌ فارسی‌ از سوی‌ هیئت‌های‌ تبلیغی‌ مسیحی‌ و در باب‌ تبلیغ‌ مسیحیت‌ در لیدن‌ هلند به‌ چاپ‌ رسیده‌ و چاپخانه‌ای‌ که‌ این‌ کتاب‌ها در آن‌ چاپ‌ شده‌، ظاهراً نخستین‌ چاپخانه فارسی‌ در جهان‌ است. بر اساس‌ مدارک‌ موجود، نخستین‌ کتابی‌ که‌ در خود ایران‌ چاپ‌ شده‌، زبور داوود یا ساغموس‌ است‌ که‌ در 1638 به‌ زبان‌ و خط‌ ارمنی‌ در 572 صفحه‌ در جلفای‌ اصفهان‌ و به‌ دست‌ کشیشان‌ ارمنی‌ به‌ چاپ‌ رسیده‌ است.

اینکه‌ ارمنیان‌، پیش‌ از سایر گروه‌های‌ قومی‌ ـ زبانی‌ ساکن‌ ایران‌ توانسته‌اند در ایران‌ چاپخانه‌ای‌ از آن‌ خویش تأسیس‌ کنند و آزادانه‌ به‌ چاپ‌ و نشر منابع‌ مسیحی‌ بپردازند و در میان‌ اقوام‌ جهان‌ مقام‌ پانزدهم‌ را از حیث‌ قدمت‌ چاپ‌ استوار کردن کنند، دلایل‌ بسیاری‌ دارد که‌ مهم‌ترین‌ آن‌، فضا آزاد و تشویق‌آمیزی‌ بود که‌ به‌ ویژه‌ شاه‌ عباس‌ اول‌ صفوی‌ و فرمانروایان‌ دیگر این‌ سلسله‌ برای‌ آنها ایجاد کرده‌ بودند.

ارمنیان‌ نزدیک 30 سال‌ پس‌ از کوچ‌ به‌ جلفای‌ اصفهان‌، بصمه‌خانه‌ای‌ در این‌ شهر دایر و چاپ‌ کتاب‌ را نخست کردند. براساس‌ اشاره‌های‌ سیاحان‌ خارجی‌، به‌ویژه‌ شاردن‌، شماری‌ از ایرانیان‌ در عصر صفویه‌ از کار چاپ‌ و چاپخانه‌ آگاهی‌ داشته‌ و به‌ ورود آن‌ به‌ ایران‌ شایق‌ بوده‌اند. جان‌ پینکرتون‌ و جونس‌ هنوی‌، که‌ در عصر نادرشاه‌ افشار به‌ ایران‌ سفر کرده‌اند، از جزوه‌هایی‌ صحبت‌ به‌ میان‌ آورده‌اند که‌ به‌ زبان‌ لاتینی‌ و عربی‌ چاپ‌ و منتشر می‌شده‌ است.

تحول‌ عمده‌ در فن‌ چاپ‌ و انتشار مواد چاپی‌، اعم‌ از کتاب‌، روزنامه‌ و مواد دیگر، از دوره ولایتعهدی‌ عباس‌ میرزا قاجار پیش درآمد شد که‌ مصادف‌ است‌ با پیامدهای‌ جنگ‌های‌ ایران‌ و روس، چاپخانه‌ای‌ که‌ بنا بر مدارک‌ فعلی‌، هستی آن‌ محرز است‌، در سنه 1233 به‌ دست‌ آقا زین‌العابدین‌ تبریزی‌ و با حمایت‌ عباس‌ میرزا در تبریز تأسیس‌ شده‌ است. فتح‌نامه، نشان میرزا ابوالقاسم‌ قائم‌ مقامِ فراهانی‌، تفصیلی‌ از جنگ‌های‌ ایران‌ و روس‌، آنسان که پیداست نخستین‌ کتاب‌ فارسی‌ است‌ که‌ در ذیحجه 1234 در ایران‌ چاپ‌ و منتشر شده‌ است.

بررسی‌ نخستین‌ کتاب‌های‌ چاپی‌ نشان‌ می‌دهد که‌ دولت‌ وقت‌ از فنّاوری‌ چاپ‌ در جهت‌ مقاصد خود استفاده‌ می‌کرده‌ است‌. کتاب‌ها عمدتاً تاریخی‌، دینی‌، ادبی‌، یا در جهت‌ ترویج‌ اصول‌ بهداشتی‌، ترویج‌ جنبه‌هایی‌ از حیات‌ مدنی‌ و فرهنگ‌ زندگی‌ اجتماعی‌ جدید بوده‌ است. در سنه 1240، حدوداً 7 سال‌ پس‌ از تأسیس‌ چاپخانه‌ در تبریز، میرزا زین‌العابدین‌ به‌ امر فتحعلی‌شاه‌ به‌ تهران‌ احضار و به‌ تأسیس‌ چاپخانه‌ و چاپ‌ کتاب‌ مأمور شد.

چاپ‌ سنگی‌ در ایران‌ بنابه‌ عللی‌ پس‌ از چاپ‌ سربی‌ رواج‌ یافت‌. جعفرخان‌ تبریزی‌ برای‌ تعلیم‌ دیدن‌ چاپ‌‌سنگی‌ به‌ مسکو فرستاده‌ شد و او در بازگشت‌، یک‌ دستگاه‌ چاپ‌ سنگی‌ را در 1239ـ1240، چند سالی‌ پس‌ از ورود چاپ‌‌سربی‌، با خود به‌ تبریز آورد. نخستین‌ کتاب‌ چاپ‌ سنگی‌ ظاهراً قرآنی‌ بود که‌ در 1248 به‌ همت‌ میرزا اسداللّه‌ در تبریز چاپ‌ شد و 3 سال‌ بعد، باز به‌ همت‌ او و در تبریز، زادالمعاد انتشار یافت‌. چاپ‌ سنگی‌ جز در تبریز و تهران‌ در بسیاری‌ از شهرهای‌ دیگر ایران‌ رواج‌ یافت‌، لغایت آنکه‌ در دوره ناصرالدین‌ شاه‌ قاجاریه چاپ‌ سربی‌ پس‌ از مدتی‌ بیش‌ از نیم‌ قرن‌ بار سایر رایج‌ شد. چاپ‌ سنگی‌ حتی‌ بنا به‌ ضرورت‌ فنی‌ بر خط‌ فارسی‌ تأثیر گذاشت‌ و در طریق تحریری‌ آن‌ تغییری‌ ایجاد کرد.

تأسیس‌ مدرسه دارالفنون‌ بر وضع‌ و سیر چاپ‌ در ایران‌ تأثیر گذار در دربایستن به‌ انتشار کتاب‌های‌ درسی‌، سبب‌ شد که‌ در این‌ مدرسه‌ کارگاهی‌ مختص‌ چاپ‌ آثار استادان‌ دارالفنون‌، منابع‌ درسی‌ محصلان‌ و نیز پاره‌ای‌ کتاب‌های‌ دیگر تأسیس‌ شود. چاپخانه کوچک‌ دارالفنون‌ آنسان که پیداست در 1268 و با نام‌ دارالطباعه خاصه علمیه مبارکه دارالفنون‌ تهران‌ و زیرنظر علیقلی‌ میرزا اعتضادالسلطنه‌ تشکیل‌ شد و الی 1300 دایر بود و چه بسا نزدیک 40 عنوان‌ کتاب‌ درسی‌ در آن‌ به‌ چاپ‌ رسیده‌ باشد. چاپخانه‌ای دولتی‌، که‌ تحت‌ عناوین‌ مختلف‌ فعالیت‌ می‌کرد و به‌ چاپ‌ کتاب‌ و روزنامه‌ می‌پرداخت‌، در دوره ناصرالدین‌ شاه‌ تأسیس‌ شد.

نهضت‌ مشروطه‌ در ایران‌ عامل‌ افزایش‌ تعداد عناوین‌ و شمارگان‌ روزنامه‌ها، گرایش‌ اغلب مردم‌ به‌ خواندن‌ مطالب‌ سیاسی‌ و اجتماعی و نیز تقویت‌ و گسترش‌ چاپ‌ در ایران‌ بود. چاپ‌ ژلاتینی‌، که‌ بعداً جای‌ خود را به‌ روش‌ چاپ‌ استنسیلی‌ داد، شاید از اواخر عصر ناصری‌، و همز‌مان‌ با آغاز تحرکات‌ سیاسی‌ تازه‌، برای‌ تکثیر اعلامیه‌های‌ پنهانی‌، نامه‌های‌ سرگشاده‌ و شب‌نامه‌های‌ سیاسی‌ مورد استفاده‌ قرار گرفت‌ و ظاهراً چاپخانه‌های‌ مخفی‌ کوچکی‌ برای‌ چاپ‌ ژلاتینی‌ تشکیل‌ شده‌ بود.

چاپخانه مجلس‌ شورای‌ ملی‌، مدت‌ کوتاهی‌ پس‌ از تشکیل‌ مجلس‌ اول‌، به‌ قصد چاپ‌ و نشر روزنامه‌ و نیز مطالب‌ اختصاصی‌ خودِ مجلس‌، به‌ سرعت‌ تأسیس‌ شد و در مدت‌ کوتاهی‌ به‌ بزرگ‌ترین‌ چاپخانه کشور تبدیل‌ گردید. چاپخانه مجهز دیگری‌ به‌ نام‌ چاپخانه شاهنشاهی‌، به‌ سرپرستی‌ عبداللّه‌خان‌ قاجاریه که‌ مدیریت‌ او در صنعت‌ چاپ‌ معروف‌ بوده‌ است‌، پس‌ از برپایی مشروطیت‌ تأسیس‌ شد و الی 1328 فعال‌ بود.

در دوره محمدعلی‌ میرزا، استفاده‌ از چاپخانه‌های‌ سربی‌ اختصاصی‌ و غیردولتی‌ به‌ جای‌ چاپخانه‌های‌ سنگی‌ دولتی‌ معمول‌ شد، به‌ طوری‌ که‌ بنا به‌ تخمین‌ حوالی‌ سال‌ 1330 معدودی‌ چاپخانه سنگی‌ به‌ فعالیت‌ ادامه‌ می‌دادند. در سال‌های 1307، 1310 و 1317 ‌ برای‌ چاپ‌ و نشر کتاب‌های‌ درسی‌ در سراسر مملکت و به‌ شیوه‌ای‌ نو اقدام‌ شد.

تأسیس‌ دانشگاه‌ تهران‌ و نهادهای‌ جدید آموزشی‌ در این‌ عصر، همراه‌ با دولت‌ و ارتشِ رو به‌ گسترش‌، دربایستن به‌ چاپ‌ برخی‌ مطالب‌ را در مقیاسی‌ وسیع‌تر فراهم‌ آورد. تأسیس‌ چندین‌ چاپخانه دولتی‌ و وابسته‌ به‌ دولت‌، همانند چاپخانه ارتش‌، چاپخانه بانک‌ ملی‌ ایران‌، چاپخانه دخانیات‌ ایران‌، چاپخانه راه‌آهن‌ و مثل اینها، حاصل‌ احتیاج دولت‌ به‌ تأمین‌ احتیاجات‌ خود در مقوله چاپ‌ به‌ طور مستقل‌ بود. از سنه 1320 الی 1332 ‌، به‌رغم‌ مداخلات‌ ادواری‌ حکومت‌ و ممیزی‌های‌ موقت‌، چاپ‌ و نشر تقریباً آزاد بود. احصاییه مطبوعات‌ که‌ در ابتدای‌ دوره رضاشاه‌ کاهش‌ یافته‌ بود، پس‌ از سقوط‌ او دوباره افزایش‌ یافت.

چاپخانه تابان‌، به‌ عنوان‌ نخستین‌ چاپخانه خصوصی‌ که‌ به‌ دستگاه‌های‌ جدید و خودکار مجهز شد، در همین‌ سال‌های‌ پس‌ از جنگ‌، تحولی‌ قابل توجه را از سرگذراند. چاپخانه بانک‌ ملی‌ ایران‌ هم‌ به‌ دستگاه‌های‌ ملخی‌ جدید مجهز گردید. چاپخانه اطلاعات‌ هم‌ که‌ پیش‌ از 1320 چاپخانه بزرگی‌ بود، مجهزتر گردید. در دهه 1330، دستگاه‌های‌ افست‌ رتاتیو و دورنگ‌ و چهاررنگ‌ جدید به‌ ایران‌ وارد شد و تحولی‌ فنی‌ در چاپ‌ به‌ بار آورد. چاپخانه‌های‌ افست‌، روزنامه کیهان‌ و سپهر، مهم‌ترین‌ چاپخانه‌های‌ آن‌ دهه‌ به‌ احصاییه می‌آیند.

در دهه 1340 ‌چاپ‌ وارد مرحله تازه‌ای‌ شد و انتشار کتاب‌های‌ درسی‌ در هیئتی‌ جدید، کتاب‌های‌ ارزان‌ قیمت‌ جیبی‌ و شماری‌ نشریه‌ و گسترش‌ آموزش‌های‌ چاپ‌ بر رونق‌ آن‌ افزود.. تا نزدیک نصف دهه 1340‌، آموزش‌ چاپ‌ در ایران‌ به‌ روش استادی‌ ـ شاگردی‌ و از طریق‌ چاپخانه‌ها انتقال‌ می‌یافت‌. در 1344‌، دودمان چاپ‌ در هنرستان‌ فنی‌ الی مقطع‌ دیپلم‌ فنی‌ دایر شد. از 1345 به‌ بعد، هر سال‌ چند تن‌ برای‌ فراگرفتن‌ فنون‌ جدید چاپ‌ به‌ اتریش‌ اعزام‌ می‌شدند.

در جریان‌ انقلاب‌ اسلامی‌ 1357 چاپخانه‌ها یکی‌ از مهم‌ترین‌ و حساس‌ترین‌ کانون‌های‌ فعالیت‌ بر ضد حکومت‌ پهلوی‌ بودند. از خروج‌ محمدرضا پهلوی‌ از ایران‌ در دی‌ 1357 تا ابتدا دست درازی نظامی‌ عراق به‌ خاک‌ ایران‌ در پایان‌ شهریور 1359، بیش‌ از 350 عنوان‌ روزنامه‌ در ایران‌ چاپ‌ شده‌ است‌.

چاپ‌ در ایران‌ از 1357‌ به‌ این‌ سو به‌ طور کلی‌ بر نشانه چند عامل‌ رو به‌ رشد نهاده‌ است‌: افزایش‌ عناوین‌ کتاب‌ و نشریه‌؛ برداشته‌ شدن‌ ممیزی‌، جز در دوره‌هایی‌ کوتاه‌؛ گسترش‌ آموزش‌ چاپ‌؛ انتشار نشریه‌های‌ تخصصی‌ در این‌ زمینه‌؛ گسترش‌ و تقویت‌ صنف‌ چاپ‌ و صنف‌های‌ وابسته‌؛ ورود تجهیزات‌ و فنون‌ جدید چاپ‌، به‌ ویژه‌ استفاده‌ از رایانه‌ و دستگاه‌ها و شبکه‌ها و نظام‌های‌ رایانه‌ای‌ که‌ انقلابی‌ در اطلاعات‌ و ارتباطات‌ در سطح‌ جهانی‌ به‌ بار آورده‌ است‌؛ توسعه دانشگاه‌ها و آموزش‌ عالی‌؛ افزایش‌ جمعیت‌ و رشد سریع‌ نسل‌ جدید لازم‌التعلیم‌ و بیچارگی به‌ چاپ‌ منابع‌ جدید؛ گسترش‌ نهضت‌ سوادآموزی‌ و نظایر اینها در سنه 1371 ‌روش‌ چاپ‌ رنگی‌ در مطبوعات‌ به‌ کار گرفته‌ شد. روزنامه همشهری‌ نخستین‌ روزنامه رنگی‌ ایران‌ است‌. در همین‌ سال‌ آیین‌نامه جدیدی‌ در خصوص‌ تأسیس‌ چاپخانه‌ها و واحدهای‌ وابسته‌ و چگونگی‌ نظارت‌ بر آنها به‌ تصویب‌ رسید. در مقوله چاپ،‌ 3 نشریه تخصصی‌ و نیمه‌تخصصی‌ انتشار می‌یابد: ماهنامه صنعت‌ چاپ‌؛ ماهنامه چاپ‌ و بسته‌بندی‌؛ ماهنامه چاپ‌ و انتشار چاپ‌ تمبر، اوراق‌ بهادار، اسناد، بلیت‌ اتوبوس‌های‌ شهری‌، برگه‌های‌ عوارض‌ و نظایر اینها در چاپخانه‌های‌ دولتی‌ و تحت‌ مقررات‌ خاصی‌ انجام‌ می‌گیرد. چاپخانه گزیده تر چاپ‌ اسکناس‌ در 1361 ‌تأسیس‌ و سال‌ پس به‌ بهره‌برداری‌ قبض و از 1367 ‌ اسکناس‌ کشور رویهمرفته در این‌ چاپخانه‌ چاپ‌ شده‌ است و با تصویب شوراى عالى انقلاب فرهنگى روز 11 شهریور به عنوان روز صنعت‌چاپ نامگذارى شده است.

وضعیت کنونی و آینده چاپ:

روزگاری ، رسانه‌هایی از قبیل رادیو ، تلویزیون ، سینما و ... رقبای قدرتمندی برای چاپ و نشر کتاب به شمار می رفتند. اما امروزه ناشران موفق به حفظ از طریق نوآوریها و امکانات ویژه ای توسط آمده است. چاپ و نشر کتاب همچنان جای خود را به عنوان مهم ترین رسانه ارتباطی ، روی هم رفته استوارتر از قبل حفظ کرده است. (رشد چاپی رسانه‌ها در سراسر عالم را می توان دلیل بر این مدعا دانست). زیرا که با وجود تمام موانع و دشواری ها و چشم وهمچشمی رسانه‌های سایر ، کماکان به رشد خویش ادامه داده و ره آوردهای فنی بسرعت به پهنه تولید و نشر کتاب مسیر می یابد. به هر حال چاپ و نشر دوره ای را سپری می کند که کل فنون فرآوری و نشر ، دستخوش دگرگونی هستند. چه بسا این دوره پیشگفتار عصر جدید دیگری در تاریخ چاپ و نشر باشد.


مطالب مرتبط...

هیچ نظری تا کنون برای این مطلب ارسال نشده است، اولین نفر باشید...

تماس با ما